Home / Sinh lý y học / Điều hòa chức năng thận

Điều hòa chức năng thận

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

bởi 
Quốc Bảo

ĐIỀU HOÀ CHỨC NĂNG THẬN
Chức năng thận được điều hoà bằng cơ chế phản xạ thần kinh và thần kinh thể dịch.1. CÁC PHẢN XẠ THẦN KINH-THỂ DỊCH.1.1. Phản xạ từ thụ thể thẩm thấu.Thụ thể thẩm thấu là các tế bào thần kinh và các tận cùng thần kinh nhận cảm đặc hiệu sự biến đổi của áp suất thẩm thấu dịch ngoại bào. Như vậy các thụ thể thẩm thấu này nằm ở hai nơi: ngoại vi và trung ương. Ở ngoại vi, chúng được bố trí khắp trong mô liên kết, thành mạch (đặc biệt của các mô gan, lách, tuỵ, phổi, cơ tim…), từ thụ thể này xung động hướng tâm đi theo đường cảm giác tới vùng dưới đồi. Ở trung ương (vùng dưới đồi), vùng gần nhân trên thị và nhân cạnh thất, là một cấu trúc thần kinh mà các tế bào có đặc tính thụ thể thẩm thấu. Những thụ thể này bị kích thích khi áp lực thẩm thấu tăng và bị ức chế khi áp lực thẩm thấu giảm (chủ yếu là sự thay đổi nồng độ Na+dịch ngoại bào).Khi thụ thể thẩm thấu bị kích thích (cả ngoại vi và trung ương), xung động hưng phấn sẽ kích thích nhân trên thị và nhân cạnh thất làm giải phóng ADH (vasopresin), kích thích thuỳ sau tuyến yên tăng cường bài tiết ADH. ADH vào máu sẽ làm tăng tái hấp thu nước ở ống lượn xa và ống góp. Đồng thời các xung động hưng phấn từ thụ thể thẩm thấu (ngoại vi và trung ương) đến các trung khu dinh dưỡng thuộc hệ Limbic và vùng dưới đồi cho cảm giác khát nước. Khi uống nước được hấp thu từ ruột vào máu. Nhờ những cơ chế trên mà nước được giữ lại trong cơ thể và làm giảm áp lực thẩm thấu.Trong trường hợp áp lực thẩm thấu giảm, các thụ thể thẩm thấu không hưng phấn, ADH ít được sản xuất và bài tiết, uống ít nước, nước trong cơ thể bị thải ra ngoài theo đưòng niệu làm cho áp lực thẩm thấu tăng lên 1.2. Phản xạ từ thụ thể thể tích.Thụ thể thể tích được phân bố ở mô liên kết thành mạch phổi, thận, xoang động mạch cảnh, đặc biệt là ở thành tâm nhĩ trái. Các thụ thể này rất nhạy cảm với sự thay đổi thể tích dịch ngoại bào và khối lượng máu lưu hành.Khi thể tích dịch ngoại bào giảm, khối lượng máu lưu hành giảm, sự kích thích này gây hưng phấn các thụ thể thể tích. Xung động hướng tâm truyền về vùng dưới đồi làm bài tiết hormon giải phóng CRH vùng dưới đồi (nhân trên thị). CRH kích thích tuyến yên giải phóng ACTH có tác dụng làm tăng tổng hợp và bài tiết aldosteron tuyến vỏ thượng thận. Nhờ aldosteron mà Na+ được tăng cường tái hấp thu ở ống lượn xa và ống góp. Đồng thời khi Na+ máu tăng lên đã làm tăng bài tiết ADH. Nước được giữ lại nhờ Na+ và do tăng hấp thu từ ruột và thận. Thể tích máu được khôi phụcSự tổng hợp và bài tiết aldosteron còn do cơ chế renin-angiotensin-aldosteron (vòng R.A.A). Khi khối lượng máu lưu hành giảm (lưu lượng tuần hoàn qua thận giảm), cơ chế tiết renin được phát động và aldosteron sẽ làm tăng tái hấp thu Na+, giữ nước làm tăng khối lượng máu lưu hành (như đã nêu ở mục 3: thận điều hoà huyết áp)Ngoài ra aldosteron còn được bài tiết khi nồng độ K+ máu tăng. Trường hợp này hay gặp là do thiếu oxy tế bào làm cho kênh vận chyển Na+, K+ bị rối loạn dẫn đến K+ từ nội bào vào máu. Do aldosteron tăng nên Na+ được tái hấp thu làm tăng thể tích dịch ngoại bào. Cơ chế này thường gặp trong suy tim.Sự điều hoà thể tích dịch ngoại bào và áp lực thẩm thấu dịch ngoại bào còn được đảm bảo nhờ các cơ chế siêu lọc của thận. Nếu lưu lượng tuần hoàn qua thận tăng thì áp lực lọc tăng và mức lọc tiểu cầu tăng làm tăng lượng nước tiểu, và ngược lại lưu lượng tuần hoàn giảm thì sẽ giảm lượng nước tiểu.Trong cơ thể toàn vẹn hai loại phản xạ từ thụ thể thẩm thấu và thể tích thường là chi phối lẫn nhau và liên quan chủ yếu tới hai thành phần rất cơ bản của dịch ngoại bào là nồng độ Na+ và hàm lượng nước. Điều hoà cân bằng nước có liên quan chặt chẽ tới điều hoà cân bằng Na+ và ngược lại.1.3. Các phản xạ thần kinh.Hệ thần kinh trung ương có ảnh hưởng rõ rệt tới sự điều hoà chức năng thận.- Nếu kích thích vào một số vùng của vỏ não, ta có thể làm tăng hay làm giảm số lượng nước tiểu.- Người ta đã thành lập được phản xạ có điều kiện giảm số lượng nước tiểu do đau. Những tác nhân kích thích có điều kiện, mà kích thích gây đau, đi kèm theo sau chúng, gây nên giảm bài tiết nước tiểu. Phản xạ này là có sự tham gia của hệ thần kinh trung ương.- Hệ thần kinh thực vật (đặc biệt là hệ giao cảm) có vai trò rất quan trọng trong sự điều hoà mức lọc cầu thận. Hệ thần kinh thực vật có thể điều hoà làm tăng hay giảm lưu lượng tuần hoàn qua thận. Lưu lượng tuần hoàn quan thận thay đổi thì sẽ thay đổi mức lọc cầu thận và làm thay đổi lượng nước tiểu.Các phản xạ thần kinh trên đây, chủ yếu nhằm điều hoà dòng máu thận. Khi dòng máu thận được điều hoà thì sẽ điều hoà được mức lọc cầu thận.Nhờ cơ chế phản xạ thần kinh và thần kinh thể dịch, thận đã trực tiếp tham gia điều hoà các chức phận cơ thể, làm cho cơ thể thích nghi được với mọi biến đổi của môi trường, giữ vững cân bằng nội môi.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Dong riềng đỏ – cây thảo dược mới trị bệnh mạch vành

cay dong rieng do

Theo BS Hoàng Sầm, Chủ tịch Hội đồng Viện Y học bản địa Việt Nam, cây Dong riềng đỏ có khả năng chữa bệnh mạch vành hiệu quả, an toàn và là cây thuốc mới chưa có trong dược điển. Ông đã nghiên cứu tác dụng của cây dong riềng ...

Xem tiếp »

Bác sĩ nói gì về nấm “ngọc cẩu” tan cửa nát nhà?

nam ngoc cau

   Nói đến nấm ngọc cẩu, bác sĩ Hoàng Sầm – Chủ tịch viện Y học Bản địa Việt Nam tại Thái Nguyên cho biết bà con ở vùng Hà Giang coi đây như một thần dược. Nấm ngọc cẩu    Bác sĩ Sầm cho biết, cuối tháng 10/2014, ông ...

Xem tiếp »

Tác dụng của cao ngựa bạch với sức khỏe

ngua bach1

Theo y học cổ truyền, cao xương ngựa bạch là vị thuốc quý có tác dụng đại bổ chỉ xếp sau cao xương hổ. Ngoài tác dụng với sức khỏe nói chung, cao xương ngựa bạch còn có tác dụng điều trị đặc trưng với 1 số bệnh lý cụ ...

Xem tiếp »