Sinh lý Sinh sản nữ – Đông Y Việt Bắc
Home / Sinh lý y học / Sinh lý Sinh sản nữ

Sinh lý Sinh sản nữ

 
 
 
 
bởi 
Quốc Bảo

1- ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC, CHỨC NĂNG CỦA BUỒNG TRỨNG VÀ TỬ CUNG:Gồm: buồng trứng, vòi trứng, tử cung, âm đạo, âm hộ, tuyến tiết nhầy và tuyến vú.1.1- Buồng trứng:Là tuyến vừa ngoại tiết (SX trưng) và nội tiết (tiết HM SD nữ).Noãn cấp II phân chia thành noãn trưởng thành (có 1n NST: 22NST thân và X). 1.2- Niêm mạc tử cung. có 2 lớp:- Lớp NM nền sát cơ t/c, không t/đổi trong CKKN. ĐM nền nuôi dưỡng ít sợi đàn hồi.- Lớp NM chức năng. Thành ĐM có nhiều sợi đàn hồi.Lớp NM c/năng có tuyến bài tiết niêm dịch và bị biến đổi theo CKKN.Nếu thụ thai, NM chức năng sẽ tồn tại.2- CÁC HORMON BUỒNG TRỨNG2.1- Estrogen:* Nguồn gốc: – Lớp áo trong của nang tiết ở nửa đầu CKKN. – Ở nửa sau CKKN do hoàng thể tiết. – Khi có thai, do nhau thai tiết. – Vỏ thượng thận tiết ít (từ androgen).
* BC hoá học:Estrogen là Steroid có 18 C, tổng hợp từ cholesterol, có 3 chất chính: b-Estradiol, Estrion, Estradiol* Tác dụng:- Làm X/hiện và bảo tồn đặc tính SD thứ phát nữ.- Với tử cung:+ P/triển NM tử cung trong CKKN.+ Ptriển cơ t/c khi có thai.+ Tăng co bóp t/c khi mang thai.+ Tăng lưu lượng máu đến t/c.+ Tăng nhậy cảm của cơ t/c với oxytoxin.
tăng tiết dịch nhầy, kiềm, quánh giúp tinh trùng di chuyển vào t/c.- Với tuyến vú:Ptriển ống tuyến, lớp mỡ và mô đệm.- Với âm đạo: sừng hoá TB âm đạo.- Với vòi trứng: tăng nhu động, tăng h/đ TB lông rung® trứng di chuyển vào t/c.- Với chuyển hoá:+ CH protid: tăng t/h ADN, ARNm,protein cơ.+ CH lipid: tăng lượng mỡ d/d như ngực, mông tạo dáng nữ, giảm cholesterol máu+ CH muối nước: nồng độ cao tích Na++ CH Ca++ và xương:. Tăng hoạt tính TB tạo xương.. Tăng hấp thu Ca++ ở ruột.. Tăng ứ đọng Ca++ ở xương.- Với nam: n/độ cao estrogen làm giảm p/triển tinh hoàn và ngừng SX t/trùng.* Điều hoà bài tiết:N/độ cao LH k/t buồng trứng BT estrogen và ngược lại.
. Tăng p/t và cốt hoá sụn liên hợp ở đầu xương dài ( mạnh hơn testosteron).2.2- Progesteron:* Nguồn gốc:Do hoàng thể Btiết ở nửa sau CKKN.Nhau thai và 1 ít do vỏ tthận BT.* B/C hoá học:Là steroid 21 C 
* Tác dụng:- Trên tử cung:+ KT NM t/c p/triển ở nửa sau CKKN.+ KT các tuyến NM t/c p/triển, b.tiết dịch, glycogen.+ KT các mạch máu p/triển.+ ƯC co bóp t/c (td an thai).- Trên Vòi trứng: tăng tiết dịch và cung cấp chất d/d cho trứng đã thụ tinh.- T/vú: tăng sinh TB nang và pt bọc t/vú.- ƯC rụng trứng.+ Tăng thoái hoá protein.+ Tăng thân nhiệt (ở nửa sau CKKN- thân nhiệt tăng 0,5oC)+ Nồng độ cao tăng giữ Na+ ở ống lượn xa.* Điều hoà bài tiết:Do GnRH, LH và FSH . 3- CHU KỲ KINH NGUYỆT3.1- ĐN: là sự chảy máu có chu kì ở NM t/c dưới t/d của HM buồng trứng và tuyến yên.CKKN là khoảng thời gian giữa 2 ngày chảy máu đầu tiên của 2 chu kì kế tiếp (28 ngày).3.2- Các giai đoạn của CKKN: * GĐ nang tố (hay GĐ tăng sinh):- Tuyến yên:Dưới ảnh hưởng của GnRH, T.Y bài tiết FSH và LH tăng dần.- Hiện tượng rụng trứng* GĐ bài tiết (hay GĐ hoàng thể tố).- Vào 2 ngày cuối g/đ Thời gian xoa kinh (máu chảy) 3-4 ngày, khoảng 40ml máu và 35-40ml dịch4- DẬY THÌ VÀ MÃN KINH4.1- Dậy thì:– Điểm đánh dấu: có KN đầu tiên, #13-14 tuổi (Nam tinh trùng p/t, #15-16 tuổi). – Tuyến SD bắt đầu tăng h/đ và có khả năng sinh sản.- Đặc tính SD thứ phát xuất hiện: cơ, xương, bộ phận SD ngoài p/t…- Dạ con nở rộng, tuyến vú p/t, vú nở to…- Tăng tiét GnRH® FSH, LH® tuyến SD hoạt động.4.2- Mãn kinh– Là mốc chấm dứt hoạt động sinh sản ở nữ (45-50 tuổi).- Không còn k/n làm nang trứng chín, nang trứng thoái hoá.- Lượng estrogen, progesteron giảm đến mức cơ sở.- Không có kinh nguyệt.- Dờu hiệu SD thứ phát giảm, RL thực vật RL vận mạch “cơn bốc hoả”, Tâm lí thay đổi… 5. QÚA TRÌNH THỤ THAI VÀ MANG THAI5.1- Thụ thai:-Trứng (noãn) ® vòi tử cung (tồn tại 24-48h). -T/trùng fóng vào âm đạo, d/c 3-4mm/min; chỉ vài T.tr sống sót qua 2-3 ngày.Trứng gặp t/t ở #1/3 ngoài vòi trứng.Chỉ có 1 tt khẻo nhất gặp và bám vào trứng, tiết enzym Hyaluronidase ® tiêu a. Hyaluronic. Màng trước t/t hoà tan, gf các enzym tiêu lớp protein quanh trứng. 1 T/t chui vào trứng và thụ tinh.NSTcủa trứng và t/t tạo bộ NST hoàn chỉnh (2n = 46NST): nếu t/t X ® phôi XX = con gái;t/t Y ® phôi XY = con trai. Phôi vừa phân chia, vừa di chuyển vào tử cung (mất 3-4 ngày).
.6Phôi d/c xuống tử cung ® làm tổ (vào ngày thứ 7). Các tế bào lá nuôi hình thành và p.triển, ăn sâu vào NM tử cung. Tế bào lá nuôi và NM t/cung tăng sinh nhanh ® rau thai và màng thai. NM t/c tiết dịch rất nhiều chất dd, NM nở to gọi là màng rụng.Thai nhận chất dd qua máu rau thai từ cuối tuần thứ 8.Rau thai có CN: v/c chất dd, tiết hormon và chuyển các chất đào thải từ thai ® máu mẹ. 5.3- Các hormon rau thai:* HCG (Human chorionic gonadotropin): do rau thai bt từ ngày thứ 8, cao nhất tuần 10-12, rồi giảm dần và hết sau đẻ.+ BC là protein, TLPT: 39.000.+ T/D giống LH: – Duy trì và KT hoàng thể tiết est. và pro.- K/t TB Leydig tiết testo., p/t SD nam và di chuyển tinh hoàn xuống bừu. LS: – Nữ dùng chẩn đoán sớm có thai- Nam dùng điều trị tinh hoàn ẩn.* Estrogen:Hoàng thể: 4 tháng đầu, sau đó rau thai tiết, n/độ tăng dần, gần sổ thai giảm.T/D: làm nở rộng t/c, nở to vú, pt ống tuyến vú, nở rộng bộ phận SD ngoài.* Progesteron: Hoàng thể: 4 tháng đầu, sau đó rau thai tiết, cao gấp 10 lần bt, cao nhất vào tháng cuối.T/D: – pt NM t/c, nuôi dưỡng phôi.- giảm co bóp T/C- tăng tiết dịch ở ống dẫn trứng, nuôi dưỡng và hướng trứng di chuyển vào T/C.
* ức chế LH ® ức chế rụng trứng.* HCS (Human chorionic somatomammotropin): do nhau thai tiết, TLPT 38.000. N/độ cao nhất trước khi đẻ.T/D: – tăng tổng hợp protein- tăng g/p a.béo tự do từ cơ thể mẹ.* Relaxin: do rau thai SX cuối tkỳ có thai.T/D: làm mền cổ tử cung; giãn dây chằng khớp mu, khớp cùng chậu…® sổ thai.5.4- Nguyên tắc chẩn đoán sớm có thaiDựa vào có mặt HCG là HM đặc hiệu của rau thai, td như LH, bài tiết từ ngày thứ 8 – tháng thứ 4, thải qua n.tiểu.Có các nghiệm pháp sinh học và miễn dịch học:- Nghiệm pháp sinh học: Gallimainini, Friedman-brouha, Ascheim-Zondek…- Xét nghiệm miễn dịch dùng Kthể kháng HCG (nghiệm pháp Qiuck stikct). 5.5- Các biện pháp tránh thai:* Dùng cho nữ:-Thuốc tách thai: gồm Progesteron (chính) và estrogen ® ức chế tiết LH và FSH ® ƯC rụng trứng.- Đặt thuốc diệt tinh trùng.- Màng ngăn âm đạo.- Dụng cụ t/c.* Dùng cho nam:- Xuất tinh ra ngoài âm đạo, Bao cao su.* Dùng cho cả nam và nữ:- Tính ngày rụng trứng (PP Ogino Knaus).- Đình sản nam, đình sản nữ.HẾT7- SINH LÍ CHUYỂN DẠ VÀ BÀI TIẾT SỮA7.1- Sinh lí chuyển dạ:Do biến đổi HM và cơ học tử cung- Progesteron làm ƯC co bóp t/c, estrogen làm tăng co bóp. Từ tháng thứ 7 estrogen vẫn tiếp tục tăng, còn progesteron lại giảm dần, do đó làm tăng co bóp của cơ t/c- oxytoxin: làm tăng co bóp t/c (gần ngày đẻ tiết càng nhiều)
– Yếu tố cơ học: cơ t/c giãn tối đa, có xu hướng co lại. Khi thai xuống cổ t/c, gây fx tiết oxytoxin ®tăng co bóp t/c gây sổ thai.Đau đẻ là do cơ t/c co ép gây thiếu máu. Đau khi sổ thai là do căng cơ t/c, cơ đáy chậu hoặc tổn thương vùng âm đạo.7.2- Bài tiết và bài xuất sữa:– Trước khi đẻ, estrogen, progesteron ƯC tiết sữa. Sau đẻ 2 HM này giảm thấp.Prolactin phát huy t/d làm tuyến vú tổng hợp và bài tiết sữa.- Mút núm vú tạo fx tiết oxytoxin ®co cơ trơn nang tuyến đẩy sữa vào ống sữa và sữa chảy ra.Thành phần sữa: nước, chất béo, lactose, casein, kháng thể…5-HOẠT ĐỘNG SD NỮBắt đầu từ tuổi dậy thì, có nhu cầu tình dục và k/năng sinh đẻ.Âm vật cấu tạo bởi thể hang, thể xốp, mô LK-cơ có nhiều hốc máu.Kích thích tình dục: tâm lí và tại chỗ.Khi giao hợp, âm vật cương, tuyến Bertholin tiết chất nhầy làm trơn…

 
 
 
 

Dong riềng đỏ – cây thảo dược mới trị bệnh mạch vành

cay dong rieng do

Theo BS Hoàng Sầm, Chủ tịch Hội đồng Viện Y học bản địa Việt Nam, cây Dong riềng đỏ có khả năng chữa bệnh mạch vành hiệu quả, an toàn và là cây thuốc mới chưa có trong dược điển. Ông đã nghiên cứu tác dụng của cây dong riềng ...

Xem tiếp »

Bác sĩ nói gì về nấm “ngọc cẩu” tan cửa nát nhà?

nam ngoc cau

   Nói đến nấm ngọc cẩu, bác sĩ Hoàng Sầm – Chủ tịch viện Y học Bản địa Việt Nam tại Thái Nguyên cho biết bà con ở vùng Hà Giang coi đây như một thần dược. Nấm ngọc cẩu    Bác sĩ Sầm cho biết, cuối tháng 10/2014, ông ...

Xem tiếp »

Tác dụng của cao ngựa bạch với sức khỏe

ngua bach1

Theo y học cổ truyền, cao xương ngựa bạch là vị thuốc quý có tác dụng đại bổ chỉ xếp sau cao xương hổ. Ngoài tác dụng với sức khỏe nói chung, cao xương ngựa bạch còn có tác dụng điều trị đặc trưng với 1 số bệnh lý cụ ...

Xem tiếp »