Chút chít – Đông Y Việt Bắc
Home / Đông dược / Chút chít

Chút chít


Chút chítTên khác: Thổ đại hoàng, Lưỡi bò, Dương đề

Tên khoa học: Rumex wallichii Meissn., họ Rau răm (Polygonaceae).

Mô tả: Cây thảo, rễ khỏe, thân mọc đứng, có rãnh. Các lá gần gốc có kích thước lớn hơn các lá phần trên nhiều, phiến lá hình mũi mác dài, hẹp, hơi nhọn ở hai đầu, nhẵn, mép nguyên, các lá ở phần giữa có cuống và phiến hẹp hơn, còn các lá ở trên cùng thì rất hẹp, đầu thuôn dài, bẹ chìa mỏng, khá phát triển. Hoa họp thành chùy ở ngọn, và gần ngọn tạo thành những xim có mang rất nhiều hoa, mọc sát nhau nhất là ở đỉnh, trên cụm hoa có nhiều lá hẹp hình dài, cuống hoa mảnh, có đốt ở phần gốc. Bao hoa có 6 mảnh, vòng trong tròn, kéo dài ra thành một đầu nhọn. Nhị 6, đính ở gốc của bao hoa, bao phấn đính nhụy nhiều. Quả hình 3 cạnh nằm trong bao hoa tồn tại.

Dược liệu: Mấu rễ tròn, dài 10-20cm, đường kính 1-1,5cm, vỏ ngoài màu vàng nâu hay nâu tươi, có vết nhăn dọc, cắt ngang vết cắt không bằng phẳng, lổn nhổn màu vàng, mùi nhẹ, đặc biệt.

Bộ phận dùng: Rễ củ (Radix Rumicis)

Phân bố: Cây mọc hoang ở khắp nơi, ở bờ ruộng ẩm, hoặc ở trong các ruộng rau muống, nương mạ đã hết nước. Thường xuất hiện từ tháng 1 đến tháng 5.

Thu hái: Rễ thu hoặc quanh năm, nhưng tốt nhất là vào mùa thu đông (Tháng 8,9,10). Đào lấy rễ cây già, rửa sạch, bỏ rễ con, để nguyên hoặc thái mỏng, phơi hay sấy khô.

Thành phần hóa học: Rễ và lá chứa anthranoid (1-2 %) (rumicin, emodin, acid chrysophanic, crizarobin..), tanin, nhựa.

Tác dụng: Thanh nhiệt, lương huyết, nhuận trường, sát trùng.

Công dụng: Thuốc nhuận tràng, tẩy, chữa hoàng đản, mụn nhọt, hắc lào, đầu có vẩy trắng, ứ huyết sưng đau.

Cách dùng, liều lượng: Nhuận tràng 4 – 6g; Tẩy 6 – 12g, dùng dưới dạng thuốc sắc, cao lỏng, bột. Rễ, lá tươi, giã vắt lấy nước (hoặc rễ khô ngâm cồn) bôi chữa hắc lào, tắm ghẻ.

Bài thuốc:

TT

Bài thuốc

Thành phần

Cách sử dụng

  1. 1.

Trị ngứa ngáy có trùng

Rễ cây Dương đề

Băm nát trộn mỡ heo bỏ vào tý muối xức hàng ngày (Ngoại Đài Bí Yếu)

  1. 2.

Trị hầu tý

Rễ cây Dương đề

Dùng rễ loại nguyên 1 củ, quyết với giấm lâu năm rịt lên cổ (Thiên Kim Phương)

  1. 3.

Trị đầu nổi vẩy trắng

Rễ cây Dương đề

Đâm với nước mật của con dê xức vào (Thánh Huệ Phương)

  1. 4.

Trị đại tiện táo bón

Rễ Dương đề

Sắc với 1 chén nước còn 6 phân uống lúc nóng (Thánh Huệ Phương)

  1. 5.

Trị đại tiện ra máu

Rễ cây Dương đề

Sắc rễ cây dương đề còn nguyên vỏ, gừng giã mỗi thứ nửa chén rồi sao đỏ, tẩm giấm bỏ bã sắc uống (Vĩnh Loại Kiềm Phương)

  1. 6.

Trên mặt nổi từng vết đỏ như đồng tiền lớn

Đại hoàng            120 g

Xuyên sơn giáp      10 kg

Xuyên tiêu (tán bột)15g

gừng sống            120 g

 

Đại hoàng đâm lấy nước, Xuyên sơn giáp đốt tồn tính, Xuyên tiêu tán bột, gừng sống đâm lấy nước, trộn lại nghiền nát, lấy vải bọc lại sát vào, nếu khô bỏ dấm vào sát tiếp (Lục Thị Tích Đức Đường)

  1. 7.

Da nổi lên từng đám nhỏ kết thành về ra mồ hôi ngứa

Rễ Dương đề    2 lượng

Khô phàn                6 g

Khinh phấn              3 g

Sinh khương 1/2 lượng

 

Tất cả quyết nhuyễn lấy nước rửa, dùng tay cạo cho lóc vẩy để thuốc thấm vào (Lục Thị Kinh Nghiệm Phương)

  1. 8.

Ngứa lâu ngày không khỏi

Rễ cây Dương đề

Đâm vắt lấy nước bỏ vào một chút Khinh phấn trộn sệt sệt xức vào 3-5 lần thì khỏi (Giản Yếu Tế Chúng Phương)

  1. 9.

Xổ

Dương đề củ            6 g

Cam thảo                3 g

Nước                  300ml

Sắc còn phân nửa chia 2-3 lần uống, buổi sáng lúc đói (Kinh nghiệm dân gian)

  1. 10.

Công hạ gấp trong bệnh bí ỉa

Dương đề              2-9 g

Nhai sống hoặc sắc uống. Nếu không ra dùng bài dưới.

Dương đề                9 g

Chỉ xác                    9 g

Mộc thông              6 g

Sắc uống, sau 1 giờ chưa đi thì sắc nước thứ 2 uống tiếp (Kinh nghiệm dân gian)

  1. 11.

Trị hắc lào, Bôi ghẻ hoặc trứng cá

Rễ bột Dương đề  90 g

Rượu 600            500ml

Ngâm rễ bột Dương đề với rượu 600 trong 10 ngày, lọc lấy nước bôi vào vùng da bị bệnh (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển)

  1. 12.

Trị ngứa ngoài da

Lá Dương đề tươi

Giã nát, sát nhè nhẹ nơi ngứa (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách)

  1. 13.

Trị ngưu bì tiển, viêm da thần kinh

Rễ dương đề         8 chỉ

Khô phàn                  6g

Tất cả tán bột trộn chung với dấm xức vào nơi đau ngứa, ngày 1-2 lần ( Dương Đề Căn Tán Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách)

  1. 14.

Trị ung nhọt sưng đau

Rễ dương đề

Dấm

Rễ dương đề mài với dấm, xức bên ngoài (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách)

  1. 15.

Trị viêm amiđan cấp tính

Rễ dương đề tươi    30g

Sắc uống (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách)

  1. 16.

Trị táo bón

Rễ Dương đề           15g

Sắc uống (Sổ Tay Lâm Sàng Trung Dược)

  1. 17.

Trị bón, trĩ nội ra máu, đau nhức không yên

Rễ Dương đề tươi  30g

Thịt heo                120 g

Nấu cho thịt mỡ nhừ, lấy nước nấu và ăn thịt (Sổ Tay Lâm Sàng Trung Dược)

  1. 18.

Trị xuất huyết nội, tím do dị ứng

Cây Dương đề tươi 30g

Rễ Dương đề

 

Cây Dương đề sắc uống, Rễ Dương đề nghiền bột, lần uống 9g, ngày uống 2 lần (Sổ Tay Lâm Sàng Trung Dược)

Doctor SAMAN

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *