Suy giảm buồng trứng sớm, nguyên nhân & cơ chế – Đông Y Việt Bắc
Home / Sản phụ & Tình dục / Suy giảm buồng trứng sớm, nguyên nhân & cơ chế

Suy giảm buồng trứng sớm, nguyên nhân & cơ chế

suy giam buong trung

Thế nào là suy giảm buồng trứng sớm?

 Buồng trứng có chức năng ngoại tiết là sản sinh trứng và chức năng nội tiết là giúp người phụ nữ phát triển và duy trì giới tính nữ, ham muốn tình dục và khả năng sinh sản. Chức năng này rất quan trọng trong đời sống của người phụ nữ. Như trên đã trình bày chức năng này xuất hiện khi người nữ ở độ tuổi 13-14 và kết thúc ở độ tuổi 49-51.

 Thông thường, các nang trong buồng trứng cung cấp trứng cho đến khi người phụ nữ 49-51 tuổi, độ tuổi trung bình của thời kỳ mãn kinh tự nhiên. Nang cũng rất quan trọng bởi vì chúng giải phóng các hormone estrogen, rất quan trọng cho sức khỏe tổng thể của một người phụ nữ và sức khỏe của xương.

 Buồng trứng có chức năng nuôi dưỡng trứng trưởng thành để rụng và thụ thai. Cũng như bất kì bộ phận nào trong cơ thể, buồng trứng cũng có “tuổi” và cũng đến giai đoạn bị lão hóa. Thông thường, buồng trứng có dấu hiệu lão hóa khi người phụ nữ ở vào thời kì mãn kinh. Lúc này, hai buồng trứng không hoạt động được như bình thường.

 Suy buồng trứng sớm (hypogonadismis hypergonadotropic-viết tắt là POF) là thời điểm buồng trứng dừng hoạt động như bình thường ở người phụ nữ trẻ, thậm chí chưa đến 40 tuổi. Suy buồng trứng sớm là một trong các nguyên nhân gây vô sinh ở phụ nữ.

 Ở một khía cạnh nào đó, POF còn được gọi là mãn kinh sớm, nhưng nó không giống như thời kỳ mãn kinh. Mãn kinh là một sự xuất hiện tự nhiên, nhưng POF thì không. Nếu chị em bị suy buồng trứng sớm, chị em vẫn có thể có chu kì kinh nguyệt hàng tháng. Ngay cả khi nó xuất hiện đột xuất thì một tỷ lệ phần trăm nhỏ phụ nữ bị suy buồng trứng sớm vẫn có thể thụ thai. Phụ nữ mãn kinh tức là hoàn toàn không còn chu kì kinh nguyệt và không thể có thai.

Khoảng 250.000 đến 1 triệu phụ nữ ở Mỹ bị suy buồng trứng sớm. Nó ảnh hưởng đến 1 trong số 100 phụ nữ từ độ tuổi từ 30-39 và khoảng 1 trong 1.000 phụ nữ giữa độ tuổi từ 15-29. Bất kể chị em nào cũng có thể bị suy buồng trứng ở bất kỳ độ tuổi nào hoặc tại bất kì thời điểm nào trong cuộc sống, cho dù đã có hoặc chưa có con.

Ngày nay, có nhiều chị em gặp phải tình trạng suy buồng trứng sớm  (hay còn được hiểu là lão hóa buồng trứng sớm). Người phụ nữ bị suy buồng trứng sớm có thể hành kinh trở lại dù không đều.

Triệu chứng thường gặp nhất của bệnh suy buồng trứng là kinh nguyệt không đều, chu kỳ kinh không rụng trứng, không hành kinh, hành kinh nhưng huyết ít hơn, nhạt màu. Có những chị em có thể còn gặp các triệu chứng tương tự như mãn kinh, bao gồm: cơn bốc nóng; vã mồ hôi về đêm, dễ kích động; khó tập trung tư tưởng, ít quan tâm đến tình dục, đau khi quan hệ tình dục, âm đạo khô, mất khả năng sinh sản…Buồng trứng bị lão hóa và nồng độ hormone estrogen trong cơ thể người phụ nữ giảm và nó có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe sinh sản.

Nguyên nhân tiềm ẩn của bệnh suy buồng trứng sớm

 Nhân tố miễn dịch: Hầu hết các bệnh tự miễn như viêm tuyến giáp tự miễn (là bệnh do cơ thể tự sinh ra kháng thể hủy hoại dần tuyến giáp của mình) có thể đi kèm với suy buồng trứng sớm. Vì thế nếu bạn có vấn đề về viêm tuyến giáp, hãy lưu ý đến nguy cơ này. Vì kháng thể kháng giáp có thể kháng buồng trứng, đây là 1 ưu tiên lưu ý.

 Suy buồng trứng sớm do điều trị bệnh: Phụ nữ phải cắt cả hai bên hoặc một bên buồng trứng có thể khiến cho chức năng của buồng chứng bị rối loạn gây suy buồng trứng sớm trước tuổi 40. Cho nên, cần cố gắng tránh làm những phẫu thuật ảnh hưởng đến buồng trứng như nạo phá thai nhiều lần.

 Suy buồng trứng tự phát: Tự dưng bị tắt kinh cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất của bệnh suy buồng trứng sớm, nó thường phát bệnh ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, biểu hiện lâm sàng là kinh nguyệt ít dần, có thể dẫn đến vô kinh (tắt kinh), đồng thời xuất hiện những triệu chứng ở thời kỳ mãn kinh như: bực bội, cáu gắt, khô âm đạo,…Ở những người trẻ, kinh nguyệt không đều, thậm chí là bế kinh trong thời gian dài mà không đi khám bác sĩ, đến khi lập gia đình mãi không mang bầu mới phát hiện ra. Nếu chức năng của buồng trứng bị suy sớm mà không kịp thời chữa trị, để bị tắt kinh, còn có thể xuất hiện những triệu chứng như: loãng xương, những bệnh biến về tim mạch và rối loạn trao đổi chuyển hóa chất béo.

 Nhiễm virus: Những loại virus gây bệnh như: virus herpes simplex (HSV), virus gây bệnh quai bị có thể gây viêm buồng trứng hoặc buồng trứng tự miễn làm tổn hại đến buồng trứng gây suy buồng trứng sớm.

 Vô sinh: Tỷ lệ vô sinh ở nữ giới hiện nay tăng cao, nhiều người phải dùng đến phương pháp kích thích rụng trứng để làm tăng thêm cơ hội có thể mang thai, nhưng một khi những kích thích đó gây ra những biến chứng thì lại rất có hại cho buồng trứng. Cho nên khi áp dụng cách làm này cần phải thận trọng.

 Giảm cân quá mức: Giảm cân quá mức khiến lượng chất béo bên trong cơ thể bị giảm “cấp tốc”, khi tỷ lệ chất béo giảm xuống quá thấp sẽ ảnh hưởng đến lượng estrogen trong cơ thể, vì chất béo là thành phần chủ yếu để tạo thành estrogen, chất béo trong cơ thể không đủ, sẽ khiến estrogen bị thiếu hụt, estrogen thiếu có thể làm rối loạn kinh nguyệt, thậm chí còn gây tắt kinh, mà tắt kinh kiềm hãm chức năng rụng trứng của buồng trứng, dễ khiến chức năng buồng trứng bị suy sớm, nếu chữa trị không kịp thời, có thể dẫn đến vô sinh. Suy buồng trứng sớm lại có thể khiến cho tình trạng rối loạn kinh nguyệt trầm trọng hơn, như vậy sẽ tạo nên một vòng tuần hoàn ác tính, luẩn quẩn này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và việc mang thai.

 Thói quen sống: Những thói quen sống không lành mạnh như: hút thuốc, uống rượu cũng có thể gây suy buồng trứng sớm, vì chất ni-cô-tin (nicotine) trong thuốc lá và nồng độ cồn trong rượu có thể làm rối loạn kinh nguyệt.

 Áp lực tinh thần quá lớn: Phụ nữ hiện đại cũng dấn thân vào những cuộc cạnh tranh gay gắt, khiến họ dễ rơi vào tình trạng căng thẳng quá mức, lâu dần có thể làm rối loạn chức năng thần kinh thực vật, ảnh hưởng đến sự điều tiết nội tiết trong cơ thể, làm suy giảm chức năng buồng trứng sớm, giảm hoóc-môn estrogen khiến cho thời kỳ mãn kinh đến sớm hơn.

Nguyên nhân gây suy buồng trứng sớm

Nguyên nhân tự phát: Một số phụ nữ gặp rối loạn trong chu kì kinh nguyệt dẫn đến đột ngột tắt kinh (mất kinh) thì cũng có thể gây ra tình trạng suy buồng trứng sớm. Khi kinh nguyệt không đều, lượng hormone estrogen trong cơ thể cũng bị thay đổi, dễ dẫn đến rối loạn trao đổi chuyển hóa chất béo và gây ra nguy cơ lão hóa buồng trứng.

Nguyên nhân chủ quan: Nhóm nguyên nhân này có thể bao gồm như sau.

 Nạo phá thai: Nạo phá thai không những ảnh hưởng đến tử cung mà nó có thể gây ra tình trạng rối loạn chức năng buồng trứng, khiến buồng trứng không thể sản sinh ra các trứng một cách bình thường hoặc có chất lượng. Nếu liên tục nạo phá thai, đặc biệt là phá thai không đảm bảo an toàn thì khả năng viêm nhiễm buồng trứng, cắt bỏ một bên buồng trứng hoàn toàn có thể xảy ra, về lâu dài dễ dẫn đến lão hóa buồng trứng sớm.

 Nhiễm trùng đường sinh sản: Không giữ vệ sinh “vùng kín” sạch sẽ, có quan hệ tình dục không an toàn, lây nhiễm bệnh tình dục, nhiễm virus herpes… đều có thể là nguyên nhân của tình trạng nhiễm trùng đường sinh sản. Một khi tình trạng nhiễm trùng lan rộng và ảnh hưởng đến buồng trứng thì nó sẽ  suy giảm khả năng hoạt động của buồng trứng và gây ra lão hóa buồng trứng sớm, cho dù người phụ nữ chưa đến tuổi mãn kinh.

 Kích trứng: Kích trứng là biện pháp để tăng khả năng có thai vì tác dụng chính của thuốc kích thích rụng trứng là kích thích buồng trứng tạo ra nhiều nang noãn, làm cho nang noãn chín và vỡ ra để trứng phóng ra ngoài, đi vào vòi trứng gặp tinh trùng để thụ tinh. Nhưng nếu quá kích thì sẽ nhiều nang noãn ở buồng trứng cùng phát triển và gây ra sự ứ dịch trong bụng, ảnh hưởng đến các cơ quan trong ở bụng. Thậm chí, các biến chứng này còn có thể gây ra xoắn (buồng trứng to quá phát), chảy máu buồng trứng…

Những nguyên nhân gây suy buồng trứng khác.

 Giảm cân quá mức: Giảm cân đột ngột và quá mức sẽ làm cho lượng chất béo trong cơ thể bị giảm đi đáng kể. Lượng chất béo giảm đồng nghĩa với lượng estrogen cũng bị thiếu hụt và dẫn đến rối loạn chu kì kinh nguyệt, kể cả mất kinh. 

 Rối loạn kinh nguyệt, mất kinh là nguyên nhân kìm hãm chức năng rụng trứng của buồng trứng, dễ khiến chức năng buồng trứng bị suy sớm, nếu chữa trị không kịp thời, có thể dẫn đến vô sinh. 

 Uống nhiều, hút nhiều thuốc lá: Rượu và thuốc lá có chứa chất nicotin. Chất này khi vào cơ thể sẽ làm cho sự cân bằng hormone bị thay đổi, có thể kéo theo rối loạn kinh nguyệt. Mà rối loạn kinh nguyệt lại là một trong những tác nhân đưa đến tình trạng suy buồng trứng sớm.

Triệu chứng thường gặp của suy buồng trứng sớm

 Triệu chứng thường gặp nhất của bệnh là kinh nguyệt không đều. Đôi khi thầy thuốc không chú ý đến hiện tượng này và cho rằng đó là do stress.

 Một số phụ nữ bị suy buồng trứng sớm có những triệu chứng khác tương tự mãn kinh tự nhiên, bao gồm cơn bốc nóng, vã mồ hôi về đêm, dễ kích động, khó tập trung tư tưởng, ít quan tâm đến tình dục, đau khi quan hệ tình dục, âm đạo khô, mất khả năng sinh sản, rối loạn tiết niệu (tiểu nhiều lần, són tiểu…).

 Suy buồng trứng sớm ảnh hưởng đến khả năng sinh sản

 Suy buồng trứng sớm có ảnh hưởng không tốt đến khả năng sinh sản của phụ nữ bởi vì nó dẫn đến tình trạng không hình thành hoặc rụng bất kì một quả trứng (noãn bào) nào. Trước đây không có biện pháp điều trị nội khoa nào khả dĩ khôi phục lại hoạt động bình thường của buồng trứng. Gần đây có chế phẩm thảo dược AZ 57 thông qua cơ chế hoạt hóa men Aromatase phục hồi suy buồng trứng có nhiều triển vọng tốt.

 Chị em cũng nên lưu ý rằng không đủ estrogen có thể dẫn đến vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như bệnh loãng xương (giảm mật độ xương) mặc dù bệnh này có thể được điều trị thành công.

 Giải pháp thường dùng nhất là bổ sung oestrogen và nhiều hormone khác mà buồng trứng không tạo ra được. Phương pháp này giúp bệnh nhân giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và duy trì khối lượng xương.

 Người bệnh có thể dùng liệu pháp này đến suốt đời hoặc ngưng sử dụng ở độ tuổi mãn kinh tự nhiên. Tuy nhiên, việc dùng liệu pháp nội tiết thay thế sẽ có những phản ứng phụ nhất định.

 Tại Việt Nam, các nhà khoa học Viện y học bản địa Việt Nam đã hoàn tất nghiên cứu dùng thảo dược AZ57 kích thích tăng sinh men Aromatase, về cơ chế, men này sẽ chuyển hóa androgen có sẵn trong cơ thể nữ thành nội tiết tố nữ. Đây là 1 hướng đi hoàn toàn mới, hiệu quả và duy nhất có ở Việt Nam từ 2012.

Bs. Lâm văn Tiên 

Nguyên chủ nhiệm bộ môn sinh lý bệnh 

Đại Học Y dược Thái Nguyên 

Doctor SAMAN

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *